ЁЯУМ*рд╕ाрд╡рд▓рдХोрдЯ рдкрд░िрдпोрдЬрдиा: рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдФрд░ рдкाрд░िрд╕्рдеिрддिрдХीрдп рдЙрдд्рддрд░рджाрдпिрдд्рд╡ рдХा рдЕंрддрд░्рд╕ंрдмंрдз*
ЁЯУМ*рд╕ाрд╡рд▓рдХोрдЯ рдкрд░िрдпोрдЬрдиा: рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдФрд░ рдкाрд░िрд╕्рдеिрддिрдХीрдп рдЙрдд्рддрд░рджाрдпिрдд्рд╡ рдХा рдЕंрддрд░्рд╕ंрдмंрдз*
рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдЬрдо्рдоू-рдХрд╢्рдоीрд░ рдХी рдЪेрдиाрдм рдирджी рдкрд░ рдк्рд░рд╕्рддाрд╡िрдд 1,856 рдоेрдЧाрд╡ाрдЯ рдХी рд╕ाрд╡рд▓рдХोрдЯ рдЬрд▓рд╡िрдж्рдпुрдд рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рдХो рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдгीрдп рдоंрдЬूрд░ी рджेрдиे рдХी рд╕िрдлाрд░िрд╢ рдХी рд╣ै। рдпрд╣ рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рд░рдгрдиीрддिрдХ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдоाрдиी рдЬा рд░рд╣ी рд╣ै, рд╡िрд╢ेрд╖рдХрд░ рддрдм рдЬрдм рднाрд░рдд рдиे рдкाрдХिрд╕्рддाрди рдХे рд╕ाрде рд╕िंрдзु рдЬрд▓ рд╕ंрдзि (IWT) рдХो рдиिрд▓ंрдмिрдд рдХрд░ рджिрдпा рд╣ै। рд╕ाрд╡рд▓рдХोрдЯ рдкрд░िрдпोрдЬрдиा, рдЬो рд▓рдЧрднрдЧ рдЪाрд░ рджрд╢рдХों рд╕े рд░ुрдХी рд╣ुрдИ рдеी, рдЕрдм рднाрд░рдд рдХी рдкрд╢्рдЪिрдоी рдирджिрдпों рдХे рдЬрд▓ рд╕ंрд╕ाрдзрдиों рдХे рдкूрд░्рдг рдЙрдкрдпोрдЧ рдХी рдиीрддि рдХा рдк्рд░рдоुрдЦ рд╣िрд╕्рд╕ा рдмрди рдЧрдИ рд╣ै рдпрд╣ рдШрдЯрдиाрдХ्рд░рдо рднाрд░рдд рдж्рд╡ाрд░ा рд╕िंрдзु рдЬрд▓ рд╕ंрдзि (IWT) рдХो рдПрдХрдкрдХ्рд╖ीрдп рд░ूрдк рд╕े рдиिрд▓ंрдмिрдд рдХрд░рдиे рдХे рдмाрдж рд╣ुрдЖ рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рдЗрд╕ рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рдХो рдПрдХ рдЧрд╣рд░ा рднू-рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдк्рд░рддीрдХрд╡ाрдж рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ुрдЖ рд╣ै। рд╣ाрд▓ाँрдХि, рдЗрд╕ рд░рдгрдиीрддिрдХ рдорд╣рдд्рд╡ рдХे рдХाрд░рдг рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рд╕े рдЬुрдб़े рдЧंрднीрд░ рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдгीрдп рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдк्рд░рд╢्рдиों рдХे рдЕрдирджेрдЦी рд╣ोрдиे рдХा рдЦрддрд░ा рдмрдв़ рдЧрдпा рд╣ै। рдпрд╣ рд▓ेрдЦ рд╕ाрд╡рд▓рдХोрдЯ рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рдХा рдПрдХ рдмрд╣ुрдЖрдпाрдоी рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░рддा рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рдЗрд╕рдХे рд░рдгрдиीрддिрдХ, рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдгीрдп, рдЖрд░्рдеिрдХ рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдкрд╣рд▓ुрдУं рдкрд░ рдк्рд░рдХाрд╢ рдбाрд▓ा рдЧрдпा рд╣ै।
*рд╕ाрд╡рд▓рдХोрдЯ рдЬрд▓рд╡िрдж्рдпुрдд рдкрд░िрдпोрдЬрдиा: рдПрдХ рдкрд░िрдЪрдп*
рдпрд╣ рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рдЬрдо्рдоू рдФрд░ рдХрд╢्рдоीрд░ рдХे рд░िрдпाрд╕ी рдФрд░ рд░ाрдордмрди рдЬिрд▓ों рдоें *рдЪेрдиाрдм рдирджी* рдкрд░ рдк्рд░рд╕्рддाрд╡िрдд рд╣ै। рдЗрд╕рдХी рдоुрдЦ्рдп рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдПँ рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рд╣ैं:
* *рдХ्рд╖рдорддा:* 1856 рдоेрдЧाрд╡ाрдЯ।
* *рдмांрдз рдХा рдк्рд░рдХाрд░:* рдпрд╣ рдПрдХ *рдЧुрд░ुрдд्рд╡ рдмांрдз (Gravity Dam)* рд╣ै।
* *рд╕्рд╡рд░ूрдк:* рдпрдж्рдпрдкि рдЗрд╕े 'рд░рди-рдСрдл-рд░िрд╡рд░' рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рдХे рд░ूрдк рдоें рд╡рд░्рдгिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै, рддрдеाрдкि рдЗрд╕рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдмрдиाрдП рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े 50,000 рдХрд░ोрдб़ рд▓ीрдЯрд░ рд╕े рдЕрдзिрдХ рдХे рдЬрд▓ाрд╢рдп рдХे рдХाрд░рдг рдпрд╣ рдХाрд░्рдпाрдд्рдордХ рд░ूрдк рд╕े рдПрдХ *рднंрдбाрд░рдг рдмांрдз* рдХे рдХрд░ीрдм рд╣ै।
* *рдЙрдж्рджेрд╢्рдп:* рдмिрдЬрд▓ी рдЙрдд्рдкाрджрди рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рднाрд░рдд рдХी рд░рдгрдиीрддिрдХ рдЙрдкрд╕्рдеिрддि рдХो рдореЫрдмूрдд рдХрд░рдиा।
*рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рдХा рдмрд╣ुрдЖрдпाрдоी рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг*
*ЁЯМН рднू-рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдПрд╡ं рд░рдгрдиीрддिрдХ рдЖрдпाрдо*
рд╕िंрдзु рдЬрд▓ рд╕ंрдзि рдХे рдиिрд▓ंрдмрди рдХे рдмाрдж рдЗрд╕ рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рдХो рдЖрдЧे рдмрдв़ाрдиा, рдкрд╢्рдЪिрдоी рдирджिрдпों рдкрд░ рдЕрдкрдиे рдЕрдзिрдХाрд░ों рдХा рдкूрд░्рдг рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░рдиे рдХी рднाрд░рдд рдХी рдоंрд╢ा рдХा рдПрдХ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╕ंрдХेрдд рд╣ै। рдЗрд╕ рдХрджрдо рд╕े рднाрд░рдд рдХो рд╡ुрд▓्рд▓рд░ рдмैрд░ाрдЬ рдЬैрд╕ी рдЕрди्рдп рдкрд░िрдпोрдЬрдиाрдУं рдХो рдк्рд░рдХ्рд░िрдпाрдд्рдордХ рдмाрдзाрдУं рдХे рдмिрдиा рдЖрдЧे рдмрдв़ाрдиे рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ рдоिрд▓ा рд╣ै।
рд╣ाрд▓ाँрдХि, рдЗрд╕ рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рдХे рдХुрдЫ рдирдХाрд░ाрдд्рдордХ рдкрд╣рд▓ू рднी рд╣ैं:
* *рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╡िрд╢्рд╡рд╕рдиीрдпрддा:* рдпрд╣ рдПрдХ рддрдЯрд╡рд░्рддी рд░ाрдЬ्рдп (riparian state) рдХे рд░ूрдк рдоें рднाрд░рдд рдХी рд╡िрд╢्рд╡рд╕рдиीрдпрддा рдХो рдХрдо рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै, рдЬो рд╕ंрдзिрдпों рдХा рд╕рдо्рдоाрди рдХрд░рддा рд╣ै।
* *рдХाрдиूрдиी рдЪुрдиौрддिрдпाँ:* рдкाрдХिрд╕्рддाрди рдиे рдкрд╣рд▓े рд╣ी рдЗрд╕ рдиिрд▓ंрдмрди рдХो 1960 рдХी рд╕ंрдзि рдХे рдвाँрдЪे рдХे рддрд╣рдд рдЪुрдиौрддी рджी рд╣ै।
* *рддृрддीрдп-рдкрдХ्рд╖ рдХी рдордз्рдпрд╕्рдерддा:* рдпрджि рднाрд░рдд рдмिрдиा рд╕рд╣рдХाрд░ी рддंрдд्рд░ рдХे рдмрдб़ी рдкрд░िрдпोрдЬрдиाрдУं рдХो рдЖрдЧे рдмрдв़ाрддा рд╣ै, рддो рднрд╡िрд╖्рдп рдХी рд╡ाрд░्рддाрдУं рдоें рддीрд╕рд░े рдкрдХ्рд╖ рдХी рдордз्рдпрд╕्рдерддा рдХा рдЬोрдЦिрдо рдмрдв़ рд╕рдХрддा рд╣ै, рдЬिрд╕рдХा рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी рдиे рд╣рдоेрд╢ा рд╡िрд░ोрдз рдХिрдпा рд╣ै।
*ЁЯМ│ рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдгीрдп рдПрд╡ं рдкाрд░िрд╕्рдеिрддिрдХीрдп рдЪिंрддाрдПँ*
рд░рдгрдиीрддिрдХ рдорд╣рдд्рд╡ рдХे рддрд░्рдХ рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдгीрдп рдк्рд░рднाрд╡ рдЕрдз्рдпрдпрдиों рд╕े рдЫूрдЯ рдХी рдоांрдЧ рдХी рдЬा рд░рд╣ी рд╣ै, рдЬो рдХि рдЪिंрддाрдЬрдирдХ рд╣ै।
* *рд╕ंрдЪрдпी рдк्рд░рднाрд╡ (Cumulative Impact):* рдЪेрдиाрдм рдирджी рдкрд░ рдкрд╣рд▓े рд╕े рд╣ी рджुрд▓рд╣рд╕्рддी, рдмрдЧрд▓िрд╣ाрд░ рдФрд░ рд╕рд▓ाрд▓ рдЬैрд╕ी рдкрд░िрдпोрдЬрдиाрдПँ рдПрдХ "рдмंрдкрд░-рдЯू-рдмंрдкрд░" рдЧрд▓िрдпाрд░ा рдмрдиाрддी рд╣ैं। рд╕ाрд╡рд▓рдХोрдЯ рдЗрди рдкрд░िрдпोрдЬрдиाрдУं рдХे рд╕ंрдЪрдпी рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдгीрдп рдк्рд░рднाрд╡ рдХो рдФрд░ рдмрдв़ाрдПрдЧा, рдЬिрд╕े рдЕрдирджेрдЦा рдХिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै।
* *рдкाрд░िрд╕्рдеिрддिрдХीрдп рдЬोрдЦिрдо:* рдЗрд╕ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें *рддрд▓рдЫрдЯ рднाрд░ (sediment loads)* рдФрд░ *рдврд▓ाрди рдХी рдЕрд╕्рдеिрд░рддा (slope instability)* рдХा рдЬोрдЦिрдо рдмрдв़ рдЬाрдПрдЧा।
* *рд╡рди рднूрдоि рдХा рдХ्рд╖рд░рдг:* рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рдХे рд▓िрдП *847 рд╣ेрдХ्рдЯेрдпрд░ рд╡рди рднूрдоि* рдХे рд╡िрдЪрд▓рди рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ोрдЧी, рдЬिрд╕рдХा рд╕्рдеाрдиीрдп рдЬैрд╡-рд╡िрд╡िрдзрддा рдкрд░ рдЧंрднीрд░ рдк्рд░рднाрд╡ рдкрдб़ेрдЧा।
*ЁЯТ╕ рдЖрд░्рдеिрдХ рдПрд╡ं рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдк्рд░рднाрд╡*
* *рд▓ाрдЧрдд рд╡ृрдж्рдзि:* рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдЕрдиिрд╢्рдЪिрддрддा рдФрд░ рдоुрдж्рд░ाрд╕्рдлीрддि рдХे рдХाрд░рдг рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рдХी рдЕрдиुрдоाрдиिрдд рд▓ाрдЧрдд рдоें *₹9,000 рдХрд░ोрдб़* рдХी рд╡ृрдж्рдзि рд╣ो рдЪुрдХी рд╣ै। NHPC рдХा рдкिрдЫрд▓ी рд╣िрдоाрд▓рдпी рдкрд░िрдпोрдЬрдиाрдУं рдоें рджेрд░ी рдФрд░ рд▓ाрдЧрдд рд╡ृрдж्рдзि рдХा рд░िрдХॉрд░्рдб рднी рдЪिंрддा рдХा рд╡िрд╖рдп рд╣ै।
* *рд╡िрд╕्рдеाрдкрди рдФрд░ рдкुрдирд░्рд╡ाрд╕:* рдЗрд╕ рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рд╕े рд▓рдЧрднрдЧ *1,500 рдкрд░िрд╡ाрд░* рд╡िрд╕्рдеाрдкिрдд рд╣ोंрдЧे। рдЗрд╕рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж, рдкुрдирд░्рд╡ाрд╕ рд▓ाрдЧрдд рдХुрд▓ рд╡्рдпрдп рдХा рдХेрд╡рд▓ *0.6%* рд╣ै, рдЬो рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рди्рдпाрдп рдХे рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рд╕े рдЕрдкрд░्рдпाрдк्рдд рдк्рд░рддीрдд рд╣ोрддा рд╣ै।
*рдЖрдЧे рдХी рд░ाрд╣*
рд╕ाрд╡рд▓рдХोрдЯ рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рдПрдХ рджोрд░ाрд╣े рдкрд░ рдЦрдб़ी рд╣ै, рдЬрд╣ाँ рд░рдгрдиीрддिрдХ рдоुрдЦрд░рддा рдФрд░ рдкाрд░िрд╕्рдеिрддिрдХीрдп рд╡िрд╡ेрдХ рдХे рдмीрдЪ рд╕ंрддुрд▓рди рд╕ाрдзрдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै। рдпрд╣ рд╕рдордЭрдиा рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै рдХि *рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдФрд░ рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдгीрдп рдЙрдд्рддрд░рджाрдпिрдд्рд╡ рдкрд░рд╕्рдкрд░ рд╡िрд░ोрдзी рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рдХे рдкूрд░рдХ рд╣ैं।*
рднाрд░рдд рдХो рдПрдХ рджूрд░рджрд░्рд╢ी рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рдЕрдкрдиाрдиा рдЪाрд╣िрдП:
*рдкाрд░िрд╕्рдеिрддिрдХीрдп рд╕ंрдпрдо:* рд░рдгрдиीрддिрдХ рдоुрдЦрд░рддा рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдкाрд░िрд╕्рдеिрддिрдХीрдп рд╕ंрдпрдо рдмрд░рддрдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै। рднрд╡िрд╖्рдп рдХी рд╕рднी рдкрд░िрдпोрдЬрдиाрдУं рдХे рд▓िрдП рдХ्рд╖ेрдд्рд░ीрдп рд╕्рддрд░ рдкрд░ *рд╕ंрдЪрдпी рдк्рд░рднाрд╡ рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди* рдФрд░ *рддрд▓рдЫрдЯ рдк्рд░рдмंрдзрди рдк्рд░ोрдЯोрдХॉрд▓* рд╡िрдХрд╕िрдд рдХिрдП рдЬाрдиे рдЪाрд╣िрдП।
*рдбेрдЯा рдкाрд░рджрд░्рд╢िрддा:* рдЬрд▓-рд╕ंрдмंрдзी рдиिрдЧрд░ाрдиी рдХो рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдЬोрдЦिрдо рдХे рдмрдЬाрдп рдПрдХ *рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕-рдмрд╣ाрд▓ी рдЙрдкाрдп (Confidence-Building Measure)* рдоें рдмрджрд▓рдиा рдЪाрд╣िрдП। рдХ्рд╖ेрдд्рд░ीрдп рдпा рдмрд╣ुрдкрдХ्рд╖ीрдп рдк्рд▓ेрдЯрдлाрд░्рдоों рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдбेрдЯा рдкाрд░рджрд░्рд╢िрддा рдХो рд╕ंрд╕्рдеाрдЧрдд рд░ूрдк рджिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।
*рд╕ंрддुрд▓िрдд рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг:* рд╕ाрдорд░िрдХ рд╕्рд╡ाрдпрдд्рддрддा рдХो рдкाрд░िрд╕्рдеिрддिрдХीрдп рдк्рд░рдмंрдзрди рдХे рд╕ाрде рдЬोрдб़рдХрд░ рд╣ी рдЗрд╕ рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рдХी рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рд╕рдлрд▓рддा рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै।
рдЕंрддрддः, рд╕ाрд╡рд▓рдХोрдЯ рдХी рд╡िрд░ाрд╕рдд рдЗрд╕ рдмाрдд рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рдХрд░ेрдЧी рдХि рднाрд░рдд рдЗрд╕ рддрде्рдп рдХो рдХिрддрдиी рдЧंрднीрд░рддा рд╕े рд▓ेрддा рд╣ै рдХि рдПрдХ рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХी рдиींрд╡ рдПрдХ рд╕्рд╡рд╕्рде рдФрд░ рдЯिрдХाрдК рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдкрд░ рд╣ी рд░рдЦी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै।
*✅ рдЕрдЧрд░ рдпрд╣ рдЬाрдирдХाрд░ी рдЕрдЪ्рдЫी рд▓рдЧी рддो Like ЁЯСН, Share ❤️ рдФрд░ Inspire ЁЯТк рдЬ़рд░ूрд░ рдХрд░ें*
Comments
Post a Comment